In haar woonplaats Amsterdam is gisteravond de schrijfster Doeschka Meijsing overleden, zo maakt haar uitgeverij, Querido, bekend in een persbericht. Ze werd vierenzestig jaar en stierf aan de complicaties van een zware operatie.  

Bekende boeken van haar zijn Tijger, tijger! (Multatuliprijs in 1981), De tweede man (2000), Moord en doodslag (2005, dubbelroman met haar broer Geerten Meijsing) en haar laatste werk, Over de liefde (2008, bekroond met onder meer de AKO Literatuurprijs en de F. Bordewijkprijs).  

Annette Portegies, directeur-uitgever bij Querido, over de schrijfster: “Doeschka Meijsing verborg een diepe kwetsbaarheid achter een superieure vorm van ironie, zowel in haar werk als in haar leven. Weerspannig als ze was, was ze een vrouw om van te houden." 

In de loop der jaren heeft Ons Erfdeel haar oeuvre regelmatig belicht. Hieronder vind je een overzicht. De rood gemarkeerde titels leiden naar het integrale artikel.  

Terug en voorwaarts. “Over de liefde” van Doeschka Meijsing
(Rudi van der Paardt) Ons Erfdeel - 2008, nr 3, pp. 169-171 

Aan de rand van de wereld. Compromisloze dubbelroman van Doeschka en Geerten Meijsing
(Cyrille Offermans) Ons Erfdeel - 2005, nr 5, pp. 759-761 

Op zoek naar Alexander: ambitieuze roman van Doeschka Meijsing
(Rudi van der Paardt) Ons Erfdeel - 2000, nr 4, pp. 584-585 

Verlies het doel niet uit het oog. De ontwikkeling van Doeschka Meijsings proza
(Wam de Moor) Ons Erfdeel - 1995, nr 5, pp. 653-664 

Vuur en zijde
(Ruud A.J. Kraaijeveld) Ons Erfdeel - 1993, nr 2, pp. 276-277 

Liefdesverdriet als obsessie
(Ruud A.J. Kraaijeveld) Ons Erfdeel - 1991, nr 2, pp. 280-282 

Zes rivalen van de werkelijkheid
(Luc Decorte) Ons Erfdeel - 1985, nr 3, pp. 440-442 

Doeschka Meijsing: utopia schrijven
(Hugo Bousset) Ons Erfdeel - 1983, nr 4, pp. 582-584 

Doeschka Meijsing: "De kat achterna" [Querido, Amsterdam, 1977]
(Ruud A.J. Kraayeveld) Ons Erfdeel - 1978, nr 5, pp. 740-743 

Het binnenwater van Robinson
(H. van Buuren) Ons Erfdeel - 1976, nr 5, pp. 763-764 

De feestdagen zijn alweer even voorbij en toch is het opnieuw lijstjestijd: zowel de Libris Literatuur Prijs als de Gouden Boekenuil hebben hun longlist bekendgemaakt.

Beide vind je hieronder, met verwijzing naar de (toekomstige) recensie uit Ons Erfdeel. De rood gemarkeerde links leiden direct naar de integrale bespreking. De afgebeelde covers zijn van de boeken die op beide lijsten staan.

Libris

• Thomas van Aalten - De schuldigen (Nieuw Amsterdam)

·          Recensie in OE 2/2012 (mei)

• Stefan Brijs - Post voor mevrouw Bromley (Atlas)

·          Recensie in OE 4/2011

• Miquel Bulnes - Het bloed in onze aderen (Prometheus)
• Anna Enquist - De verdovers (De Arbeiderspers)

·          Recensie in OE 2/2012 (mei)

• Stephan Enter - Grip (Van Oorschot)

·          Recensie in OE 3/2012 (augustus)

• Anne-Gine Goemans - Glijvlucht (De Geus)
• A.F.Th. van der Heijden - Tonio (De Bezige Bij)

·          Recensie in OE 4/2011

• Herman Koch - Zomerhuis met zwembad (Ambo/Anthos)
• Jan Van Loy - Ik, Hollywood (Nieuw Amsterdam)

·          Recensie in OE 1/2012 (februari)

• Vonne van der Meer - De vrouw met de sleutel (Contact)
• Jan van Mersbergen - Naar de overkant van de nacht (Cossee)
• Marcel Möring - Louteringsberg (De Bezige Bij)

·          Recensie in OE 4/2011

• Chris Rippen - Hier gebeurt niets (De Geus)
• Henk van Straten - Salvador (Lebowski)
• Ivo Victoria - Gelukkig zijn we machteloos (Anthos)

·          Recensie in OE 2/2012 (mei)

• Erik Vlaminck - Brandlucht (Wereldbibliotheek)

·          Recensie in OE 1/2012 (februari)

• Gerwin van der Werf - Wild (Contact) 

Juryvoorzitter is Robbert Dijkgraaf (KNAW), de andere leden zijn Kester Freriks (NRC Handelsblad), Theo Hakkert (Twentsche Courant Tubantia), Dirk Leyman (De Morgen en De Papieren Man) en Saskia Pieterse (Universiteit Utrecht). Op 12 maart maken zij hun shortlist bekend. Uitreiking gebeurt in mei. 

Gouden Boekenuil

• Jeroen Brouwers - Bittere bloemen (Atlas)
• Johan de Boose - Bloedgetuigen (De Bezige Bij Antwerpen)

·          Recensie in OE 4/2011

• Stephan Enter – Grip (Van Oorschot)
• Brecht Evens - De liefhebbers (Oogachtend)

·          Zie eerder artikel over Evens in OE 4/2010

• Stefan Hertmans - De mobilisatie van Arcadia (De Bezige Bij)

·          Recensie in OE 1/2012 (februari)

• Herman Koch – Zomerhuis met zwembad (Ambo/Anthos)
• Rik Launspach - Man meisje dood (De Bezige Bij)
• Arjen Lubach – Magnus (Podium)
• Hedda Martens - Op dit uur van de dag (Querido)
• Eva Meijer - Het schuwste dier (Prometheus)
• Maaike Meijer - Vasalis. Een biografie (Van Oorschot)

·          Recensie in OE 4/2011

• Erik Menkveld - Het grote zwijgen (Van Oorschot)

·          Recensie in OE 4/2011

• Marcel Möring – Louteringsberg (De Bezige Bij)
• Erwin Mortier - Gestameld liedboek (De Bezige Bij)

·          Recensie in OE 1/2012 (februari)

• David Pefko - Het voorseizoen (Prometheus)
• A.F.Th. van der Heijden – Tonio (De Bezige Bij)
• Jan Van Loy - Ik, Hollywood (Nieuw Amsterdam)
• Jan van Mersbergen - Naar de overkant van de nacht (Cossee Uitgeverij)
• Thomas Verbogt – Perfecte stilte, (Nieuw Amsterdam)

·          Zie overzichtsartikel in OE 3/2010

• Dimitri Verhulst - Monoloog van iemand die het gewoon werd tegen zichzelf te praten (Contact)

·          Recensie in OE 1/2012 (februari) 

De jury van de Gouden Boekenuil 2012 staat onder leiding van Phara de Aguirre (VRT) en bestaat voorts uit Marc Reynebeau (De Standaard), Elsbeth Etty (NRC Handelsblad), Wim Brands (VPRO Boeken, Roderik Six (Cutting Edge) en Frederick Vandromme (Humo).

Eind februari herleiden zij deze lijst tot een shortlist van vijf boeken. De uitreiking van de Gouden Boekenuil volgt op 5 mei.

Komende zaterdag, 28 januari, toont het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen (KMSKA) de expositie De Modernen. Kunst uit Nederland.

In de collectie buitenlandse kunst van het KMSKA zijn de Nederlanders het best vertegenwoordigd. En dan gaat het niet alleen om Hollandse meesters als Frans Hals en Rembrandt, maar ook om Nederlandse kunst uit de negentiende en twintigste eeuw.

Uit die collectie van de voorbije twee eeuwen zijn nu zo’n zestig schilderijen, aquarellen en tekeningen geselecteerd voor De Modernen. Het betreft werk van onder meer Isaac en Jozef Israëls, Jakob Smits, George Hendrik Breitner, Jan Toorop, Jan Sluijters, Raoul Hynckes, Karel Appel en Lucebert.

Al die werken samen vertellen drie parallelle verhalen over de Nederlandse kunst.

Geschiedenis van de moderne kunst
In de eerste plaats komt de geschiedenis van de moderne kunst in Nederland aan bod. Kenmerkend voor de negentiende-eeuwse kunst is enerzijds de heropleving van de schilderkunst uit de Gouden Eeuw. Anderzijds is er de artistieke vernieuwing. Met de schilders van de Haagse School zoals Hendrik Willem Mesdag doet het impressionisme zijn intrede in Nederland. In de twintigste eeuw volgt de Nederlandse kunst de internationale stijlrichtingen.

Nederland-België
Dan volgt het verhaal van de artistieke relaties en contacten tussen Nederland en België. Kunst uit Nederland toont niet alleen werk van meesters uit het Noorden die in de negentiende eeuw tijdelijk naar België afzakken omwille van het gunstige artistieke klimaat, zoals Lawrence Alma-Tadema, Vincent van Gogh en Willem Roelofs. Een aantal in Nederland geboren kunstenaars, zoals Jan Cox, vestigen zich in België om er te blijven en zijn intussen bij de Belgische kunstgeschiedenis ingelijfd.

Ontstaan van de collectie
Tot slot belicht Kunst uit Nederland hoe de verzameling Nederlandse moderne kunst in het Koninklijk Museum is ontstaan.

Omdat het KMSKA grondig verbouwd wordt, vindt de tentoonstelling plaats in de Antwerpse Koningin Fabiolazaal.

(bron: persbericht KMSKA)

afbeelding bovenaan: Hendrik Willem Mesdag, 'Het lichten van het anker', KMSKA (Foto Lukas-Art in Flanders)

afbeelding rechts: George Hendrik Breitner, 'Staand naakt', KMSKA (Foto Lukas-Art in Flanders)

Op de vooravond van Gedichtendag is gisteren de VSB Poëzieprijs toegekend aan de Vlaamse dichter Jan Lauwereyns (foto) voor zijn bundel Hemelsblauw.

Poëzierecensent Erik Lindner besprak deze publicatie, samen met twee andere werken van Lauwereyns, vorig jaar in Ons Erfdeel. Je vindt zijn artikel hier. Eerder had Ons Erfdeel al een uitgebreid dubbelinterview met Lauwereyns en dichter Leo Vroman.

Op de website van De Groene Amsterdammer schreef Lindner ook over Lauwereyns naar aanleiding van de VSB-poëzieprijs. Hij heeft het daarin ook over het Gedichtendagessay van Erik Spinoy, waarover we het gisteren in dit bericht hadden.

Want ja, vandaag is het Gedichtendag, en dat is goed te merken in de Vlaamse kranten. De Standaard brengt verspreid over de hele krant gedichten van Bernard Dewulf, Joke van Leeuwen, Peter Verhelst (foto), Tom Lanoye, Lies van Gasse en Michaël Vandebril.

En De Morgen brengt op de opiniepagina’s deze bijdrage van de jonge dichter Maarten Inghels. Hij reageert op de doemberichten die eerder opdoken. “Somberheid is des dichters, maar ik zie het een pak rooskleuriger in”, schrijft hij.

“Spinvis trekt volle clubs en wordt volop gedraaid op de radio - is dat dan geen poëzie? De Jeugd van Tegenwoordig gaf zijn teksten uit als een dichtbundel. Als ik naar Gil Scott-Heron of Saul Williams luister, denk ik aan poëzie. Er zijn festivals zat waar de dichter voordraagt naast de muzikant, of met op de achtergrond een voor de gelegenheid gedraaide kortfilm. Ook dat zou je mee moeten rekenen in het als alarmbel vermomde persbericht.”

Inghels komt ook aan het woord bij Knack, waar een aantal dichters zich buigt over de vraag: wie (ver)koopt en leest er nog poëzie?

En tot slot van dit Gedichtendag-bericht: Lotti goes Lucebert! De populaire Vlaamse zanger, vooral bekend van het licht klassieke repertoire, bekent zich in De Morgen tot de poëzie. En hij praat er ook over, straks op Radio 1 bij Joos.

Elk kwartaal maakt de Nederlandse Sociale Verzekeringsbank (SVB) de populairste babynamen bekend. De SVB betaalt de kinderbijslag en weet dus van alle kinderen de voornaam. Nu heeft ze op haar website de twintig populairste babynamen van 2011 bekendgemaakt. Je vindt ze hieronder.

Jongen	Meisje
1.     Daan 2.     Sem 3.     Milan 4.     Levi 5.     Luuk 6.     Lucas 7.     Jayden 8.     Thomas 9.     Stijn 10.  Jesse 11.  Finn 12.  Ruben 13.  Tim 14.  Thijs 15.  Lars 16.  Bram 17.  Julian 18.  Mees 19.  Liam 20.  Sven	1  Emma 2  Julia 3  Sophie 4  Lotte 5  Isa 6  Lisa 7  Saar 8  Lieke 9  Eva 10  Anna 11  Sara 12  Fleur 13  Sanne 14  Tess 15  Lynn 16  Noa 17  Jasmijn 18  Roos 19  Sarah 20  Maud

 

Ook de Vlaamse organisatie Kind en Gezin heeft gegevens over de populairste babynamen. Je vindt ze hieronder. Opvallend is dat bij de meisjes Emma net als in Nederland de meest gekozen naam is. Ook Julie/Julia, Lotte, Lisa en Fleur staan in beide lijsten. Bij de jongens zijn er maar drie overlappende namen: Daan, Milan en Lucas. De populariteit van een naam kun je via Kind en Gezin ook nagaan, en wel hier. 

Terwijl de poëzie morgen in de Lage Landen alomtegenwoordig zal zijn op Gedichtendag, gaat het in Vlaanderen niet goed met het gedicht, althans niet in commercieel opzicht. Dat blijkt uit dit bericht dat gisteren op de website van De Morgen stond. In vijf jaar tijd is de poëzieverkoop gehalveerd, zo stelt de krant op basis van cijfers van vakvereniging Boek.be.

Nationale Gedichten Wedstrijd
Alvast vandaag lijkt de krant iets te willen doen aan die dramatische terugval, met een opvallend groot artikel van Ramsey Nasr, die de criteria voor het beoordelen van poëzie onder de loep neemt. Dat doet hij als voorzitter van de Turing Nationale Gedichten Wedstrijd, waarbij amateurdichters het tegen elkaar opnemen. Hun gedichten worden anoniem beoordeeld.

Gisteren werd de winnaar bekendgemaakt van de editie 2012, waarbij de wedstrijd voor het eerst ook opengesteld was voor Vlamingen. Meteen was de winnaar een Vlaming: David Troch (foto) uit Sint-Denijs-Westrem (bij Gent).

Hieronder vind je zijn gloriërende gedicht, ‘Wij waren geen jongens’, dat wordt bekroond om deze reden: “Het trekt de lezer in al zijn beelden, zijn taal en de opgeroepen sfeer diep de zompige Hollandse klei in. Het lijkt doordesemd van een streng-calvinistisch determinisme en van boerse aardsheid. Knielen op een bed violen.”

wij waren geen jongens

wij hadden vaders, wij waren zonen. het volstond niet
dat wij driemaal daags spek en spinazie vraten.
de hemdsmouwen moesten omhoog,

wij moesten tonen hoe hard wij de spieren in onze bovenarmen 
op konden spannen. wij zweetten als zwijnen, groeven bloederige kloven 
in onze handen, wroetten in het stof waarin onze voorvaderen 
al jaren liggen te liggen

en kregen het vuil amper onder onze vingernagels vandaan.
wij moesten voelen met wat wij tussen de benen geboren waren, jongens,

maar hadden niet eens een eigen kamer
waar wij voorovergebogen, met opgetrokken knieën 
en met de neus in andere werelden zaten.

wij ondervonden aan den lijve dat doordringende boerenstank 
je harder in het gezicht kan slaan dan wat vuistdikke boeken. 

Herman de Coninck-prijs

Ook gisteren werden de winnaars van de Herman de Coninck-prijzen bekendgemaakt. De prijs voor beste debuutbundel ging naar Meisje dat ik nog moet van Y.M. Dangre (foto), dat vorig jaar ook genomineerd was voor de C. Buddingh’-prijs . Dangre won in 2011 ook al de Debuutprijs met zijn roman Vulkaanvrucht.

Dichter, recensent en Ons Erfdeel-medewerker Paul Demets wint twee keer: zijn bundel De bloedplek is de beste bundel van het jaar en zijn gedicht ‘Zonnehemel’ (zie illustratie bovenaan) is door het publiek gekozen als beste gedicht. Wat de jury vond van Demets’ en Dangres winnende bundels kun je in dit verslag lezen. De bloedplek wordt ook gerecenseerd in het eerste Ons Erfdeel-nummer van 2012, dat over twee weken verschijnt.

Gisteren was Demets te horen over zijn prijs bij Joos op Radio 1. Hier kun je hem nog eens horen.

VSB-Poëzieprijs
En er is nog een prijs, die pas vanavond wordt uitgereikt: de VSB-Poëzieprijs.

Genomineerd zijn Peter Ghyssaert, Jan Lauwereyns, Willem Jan Otten, Anne Vegter (in de jongste boekenbijlage van NRC de “gedroomde winnaar” genoemd) en Erik Spinoy (zie ook dit eerdere bericht op deze blog).

Gedichtendagessay
Met Erik Spinoy zijn we terug bij Gedichtendag, waarmee we dit bericht begonnen. Elk jaar schrijft een Vlaamse dichter bij deze gelegenheid een essay. In 2012 gebeurt dat voor de vijfde keer, en is Spinoy aan de beurt.

As/zteken is de titel van het essay en het bevat 21 korte beschouwingen over poëzie. “Wat is poëzie?”, zo begint Spinoy zijn eerste hoofdstuk. Antwoord: “Poëzie is wat mensen zeggen dat poëzie is: de enige definitie van poëzie waar geen speld tussen te krijgen is.” Spinoy heeft het ook over zijn eigen dichterschap: “Zelf leef ik op gespannen voet met het etiket ‘postmodernist’, dat me ruim twintig jaar geleden werd opgeplakt en dat ik maar niet afgeschud krijg.”

Vandaag was Spinoy te gast bij Joos op Radio 1. Herbeluisteren kan hier.

Gedichtendagbundel
Ter gelegenheid van Gedichtendag verschijnt er niet alleen een essay maar ook een dichtbundel. Dit jaar gaat de eer naar Joke van Leeuwen. Half in de zee heet haar collectie gedichten die vanaf morgen te koop is. Hieronder kun je alvast het gedicht ‘Beheersing’ lezen en hier vind je nog twee andere gedichten.

Activiteiten en media

Gedichtendag heeft als thema ‘Stroom’ en de cultuurwebsite van de Vlaamse openbare omroep Cobra heeft dat aangegrepen om zichzelf “onder stroom” te zetten, met onder meer een gedichtenwedstrijd en veel informatie over Joke van Leeuwen. Zie deze link.

In Nederland is het NTR dat vanavond op Nederland 2 vooruitblikt met Morgen Gedichtendag, waarin ook verslag wordt uitgebracht van de VSB-prijsuitreiking.

En natuurlijk zijn er nog tal van activiteiten, van in de hoofdsteden tot in de kleinste gemeenten van Vlaanderen en Nederland toe. Hier vind je een overzicht.

In het Brusselse Bozar staat vanavond Europa centraal: Luuk van Middelaar presenteert er Le Passage à l’Europe, de Franse vertaling van zijn eigenzinnige politieke geschiedenis De passage naar Europa. De avond is een productie van Bozar Literature in samenwerking met deBuren. 

Van Middelaar is in Vlaanderen en Nederland een bekende stem in het publieke debat over Europa. Met zijn hierboven genoemde en veel geroemde boek promoveerde hij in 2009 cum laude, waarna de dan pas tot voorzitter van de Europese Raad benoemde Herman Van Rompuy hem vroeg als politiek adviseur en speechschrijver. 

Van Rompuy krijgt vanavond bij de presentatie het eerste exemplaar van de Franse vertaling uit handen van Van Middelaar, waarna nog een debat volgt met Philippe Ricard (Europees correspondent van de Franse krant Le Monde), Paul Magnette (politicus bij de Franstalige socialistische partij PS) en prof. Philippe Van Parijs (KU Leuven en Harvard). 

Mooie namen, en het is dan ook niet verwonderlijk dat de avond in Bozar al volgeboekt is. Wie er niet bij kan zijn, verwijzen we naar de uitgebreide recensie die Hendrik Vos in 2010 schreef over De passage naar Europa. Je vindt ze hier.

Choreograaf en schrijver Rudi van Dantzig is afgelopen week in zijn woonplaats Amsterdam overleden.

Van Dantzig was jarenlang actief bij Het Nationale Ballet, eerst als huischoreograaf, dan als co-artistiek directeur en van 1971 tot 1991 als artistiek leider. Vanuit die positie heeft hij niet alleen dat gezelschap tot wereldfaam gebracht, maar heeft hij ook een enorme bijdrage geleverd aan de danskunst in Nederland.

Zijn werk – emotioneel, intens en expressionistisch – leverde hem de bijnaam “Dostojevski van de dans” op. Van Dantzig schreef ook romans en boeken over danser Rudolf Nureyev en kunstenaar Willem Arondeus.

Op de website van Net Nationaal Ballet schreef huidig artistiek directeur Ted Brandsen een mooi in memoriam. Bij Een Leven Lang Theater (de Nederlandse online theaterenyclopedie) vind je een uitgebreide biografie, een overzicht van zijn repertoire, videofragmenten, een radio-interview en nog veel meer. En bij de Digitale Bibliotheek der Nederlandse Letteren (DBNL) staat een kort profiel van de schrijver Van Dantzig.

In Ons Erfdeel verschenen zes artikelen over Van Dantzig.

De rood gemarkeerde links leiden naar het integrale artikel bij de DBNL, de overige naar de korte inhoud in het Ons Erfdeel-archief.

Een choreograaf sans gêne. Bij het afscheid van Rudi van Dantzig als artistiek leider van Het Nationale Ballet
(Eva van Schaik) Ons Erfdeel - 1990, nr 4, pp. 522-532 

Witte Adelaar en Gouden Leeuw. Culturele en economische betrekkingen tussen Nederland en Polen door de eeuwen heen
(Peter Krug) Ons Erfdeel - 1981, nr 4, pp. 495-508 

Winstpunt voor Ballet van Vlaanderen
(A. Minne) Ons Erfdeel - 1972, nr 1, pp. 123-124 

Ballet in Nederland
(Léon Schoenmakers) Ons Erfdeel - 1967, nr 1, pp. 88-99 

Het Nationale Ballet: Ogenblikken
(L. Schoenmakers) Ons Erfdeel - 1968, nr 4, pp. 181-182 

Nationaal Ballet
(L. Schoenmakers) Ons Erfdeel - 1967, nr 4, pp. 181-183

“Ik schilder geen koeien, maar lichteffecten.” De uitspraak is van Willem Maris (1844-1910), schilder van de Haagse School en de enige Nederlander die écht impressionistisch werkte. Het Gemeentemuseum Den Haag brengt nog tot 9 april een grote solotentoonstelling van zijn werk.

Met circa vijftig schilderijen en dertig tekeningen schenkt deze tentoonstelling aandacht aan het oeuvre van de kunstenaar in al zijn facetten: van de vroege in nevel gehulde landschappen tot aan zijn eigen volgroeide stijl met helder en fris kleurgebruik wat hem de naam “impressionist van de Haagse School” opleverde.

Maris schilderde vooral het boerenleven en het Hollandse landschap, dat hij op lyrische wijze tot leven bracht. Dezer dagen rijdt de Nederlandse fotograaf Han Singels per brommer door datzelfde landschap, op zoek naar de beelden van weleer. Zijn foto’s hangen nu ook in het gemeentemuseum, als hedendaagse pendant van de schilderkunst van de Haagse school.

In Amsterdam is afgelopen maandag Gustav Leonhardt overleden op 83-jarige leeftijd. Leonhardt was klavecinist, organist en dirigent en staat te boek als een van de grondleggers van de “authentieke muziekscene”, vandaag veelal omschreven als “historisch geïnformeerde praktijk”.

Die ijverde er vanaf de jaren vijftig voor om oude muziek in ere te herstellen, door haar uit te voeren op de authentieke instrumenten (of getrouwe kopieën) en met het gepaste stijlgevoel.

Deze beweging nam al vrij snel een hoge vlucht – en dat gebeurde ook met de carrière van Leonhardt, die met zowat alle latere grote namen samenspeelde en ze vaak ook een beslissend duwtje gaf. De gebroeders Kuijken, René Jacobs, Philippe Herreweghe (Collegium Vocale) en Frans Brüggen (Orkest van de Achttiende Eeuw) ‑ om alleen maar de Vlamingen en de Nederlanders te noemen.

Meer info over Leonhardts prijzen, discografie en biografie bij Cobra en Radio 4. Bovenaan in dit bericht kun je een filmpje bekijken van het laatste concert dat Leonhardt gaf, op 12 december 2011 in Parijs.

Morgen, donderdag 19 januari, start in Amsterdam de twaalfde editie van Realisme, een beurs gewijd aan hedendaagse, figuratieve kunst.  

Een lijst van de deelnemende kunstenaars vind je hier. Bij hen zijn onder meer Joke Frima en Pieter Pander, die aan bod kwamen in het artikel over realisme dat Frank van der Ploeg in 2010 voor Ons Erfdeel schreef.  

Onder de titel “Kunst die wat voorstelt” vraagt Van der Ploeg zich daarin af of fijnrealisme in het museum thuishoort. Hij stelt onder meer dit vast: “Zijn surrealisme en magisch realisme nog te verkopen als ‘realisme met een twist’, wee de kunstenaar die zich verliest in stofuitdrukking omwille van het plezier in het scheppen van een platte weergave van de werkelijkheid. Figuratieve kunst in de lijn van de ambachtelijke tradities heeft in de twintigste eeuw weinig ingang gekregen in de vaste collecties van de (grotere) openbare musea.” 

Zijn bevindingen kun je hier volledig nalezen.

Watskeburt: De Jeugd van Tegenwoordig heeft de Popprijs 2011 gewonnen, de meest prestigieuze prijs voor Nederlandse popmuziek, uitgereikt door Buma Cultuur met steun van Sena Performers, twee organisaties die zich bezighouden met muziek(auteurs)rechten. 

Parels voor de zwijnen: de prijs is goed voor 10.000 euro en een beeldje van Theo Mackaay, de man die ook de Nederlandse filmprijs Het Gouden Kalf heeft ontworpen. 

Dat vind je leuk he: de jury, waarvan je het rapport hier kunt vinden, kende de Nederlandse hiphoppers de prijs toe voor hun recentste plaat De lachende derde (“een onbetwiste klassieker in de Nederlandse hiphopgeschiedenis”) en voor hun concerten, die “een onmisbare factor gebleken zijn voor ons clubcircuit en de popfestivals”. 

Sterrenstof: voorts roemde de jury Willie Wartaal, Vjeze Fur en Faberyayo als “drie rappers die zich stuk voor stuk onderscheidden als taalvernieuwers” en die elkaar op het podium ook steeds beter blijken te hebben gevonden. Ook veel lof voor producer/beatmaker Bas Bron, “die steeds innovatiever en oorspronkelijker te werk ging” en wiens beats “muzikaler klinken dan ooit”. 

Zo volwassen, zo beleefd: nog volgens de jury heeft De Jeugd “altijd dat ontregelende, en zijn er die krankjorume taalvondsten. Ook internationaal is er geen rapcrew die net als De Jeugd tegelijk zo geestig, ranzig en muzikaal kan zijn. Platte grappen resoneren in diepere gedachten, en altijd is die volkomen originele door funk gedragen muziek.” 

Wartaal spacet meer dan Achilles: dat besefte Kees ’t Hart toen hij in 2010 in Ons Erfdeel schreef over De Jeugd van Tegenwoordig. Zijn conclusie: “Het is bijzonder bevredigend om je een tijdje met deze teksten bezig te houden, je belandt in een labyrint aan mogelijkheden en verwijzingen.”  

Applaus voor De Jeugd van Tegenwoordig!

Het opinieweekblad De Groene Amsterdammer neemt het in 1837 opgerichte literaire tijdschrift De Gids over. De Gids wordt een bijlage bij De Groene, maar blijft ook apart verkrijgbaar.  

Dat nieuws meldt de krant NRC Handelsblad in een artikel op zijn website, waarin zowel de uitgever van De Groene als een redacteur van De Gids het nieuws bevestigen. 

De Gids nam contact op met De Groene Amsterdammer nadat het literaire tijdschrift had vernomen dat zijn rijkssubsidie wordt geschrapt in 2013. De Gids-redacteur Dirk van Weelden in NRC: “Als we zoals nu afhankelijk blijven van de boekenindustrie en de distributie via boekhandels, zijn we ten dode opgeschreven.” 

Wat verandert er?

De Gids verschijnt voortaan niet meer bij de literaire uitgeverij De Arbeiderspers, maar als aparte bijlage bij De Groene Amsterdammer. De oplage gaat omhoog naar 20.000 tot 25.000 exemplaren en ook het formaat wordt groter: van boek- naar Berliner-krantenformaat.  

De Gids zal worden gedrukt op “luxe krantenpapier” en zal voortaan niet enkel in boekenwinkels, maar ook in pershandels te koop zijn. Er wordt een vaste, betaalde redacteur in dienst genomen en de inhoud zal “niet drastisch aangepast” worden, maar wel een “duidelijker vorm” krijgen. 

Wat verandert er niet?

De Gids behoudt zijn naam, blijft los te koop en ook apart abonneren zal nog altijd kunnen. De frequentie blijft op acht keer per jaar en ook aan het logo (rechts bovenaan) wordt niet geraakt.  

Meer details zullen ongetwijfeld nog volgen.

Komende zondag, 15 januari 2012, is het 98 jaar geleden dat de Nederlands-Joodse schrijfster Etty Hillesum in Middelburg werd geboren. Op die dag vindt in Gent ook een symposium plaats over de schrijfster.

Organisator is het Etty Hillesum Onderzoekscentrum van de Universiteit Gent, waar Meins Coetsier deze week promoveert op een Hillesum-onderzoek en waar dezer dagen ook het derde deel van de reeks Etty Hillesum Studies verschijnt.

Etty Hillesum hield tijdens de oorlog een dagboek bij, dat na de publicatie ervan in de jaren tachtig wereldwijd bekend raakte en in een vijftiental talen werd vertaald. Haar ideeën over het samenleven van mensen en het uitbannen van haat in de wereld hebben grote weerklank gevonden.

In 1985 schreef Anneke Reitsma voor Ons Erfdeel over Hillesum. Haar tekst vind je hier.

Maeterlinck

Ook in Gent vindt op zaterdag 4 februari in de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde (KANTL) een tweetalig Nederlands-Frans colloquium plaats over “Maurice Maeterlinck en de natuur / Maurice Maeterlinck face à la nature”.

Aanleiding is hier natuurlijk de honderdste verjaring van de toekenning van de Nobelprijs literatuur aan de Franstalige Gentse dichter Maurice Maeterlinck (1862-1949).

Claudel en Mortier

Het colloquium omvat twee delen: een internationale studiedag waarin zes sprekers een of meer werken van de auteur zullen belichten in het kader van het thema ‘natuur’ en een avondprogramma waarin de twee organisatoren Anne Marie Musschoot (UGent en KANTL) en Pierre Schoentjes (UGent) in dialoog gaan met twee schrijvers: de bekende Franse auteur Philippe Claudel en de succesrijke Vlaamse schrijver Erwin Mortier.

Deze confrontatie wil laten zien hoe het symbolistische gedachtegoed van Maeterlinck nog altijd een grote aantrekkingskracht uitoefent op schrijvers van vandaag.

Meer informatie over het programma vind je hier.

En hier kun je het artikel lezen dat Ons Erfdeel-hoofdredacteur Luc Devoldere vorig jaar schreef over Maeterlinck.

Vanaf vandaag organiseren het Vlaams Parlement en het Vlaams-Nederlands huis in Brussel deBuren elke tweede woensdag van de maand De Literaire Loketten, een gezamenlijk middagprogramma in de Belgische hoofdstad.

In de Lokettenzaal van het parlement komen schrijvers, wetenschappers en journalisten praten over hun werk. Er is ook ruimte voor poëzie, muziek en debat.

Stefan Hertmans

De eerste gast vandaag is Stefan Hertmans, die zal uitweiden over zijn recente essaybundel De mobilisatie van Arcadia, waarvan de openingszin al vaak is geciteerd: “We kunnen er niet onderuit: we beleven emotionele tijden. Waar men ook kijkt, commotie is de norm, intensiteit de vorm.” Hertmans fileert in zijn essays ons verlangen naar een arcadisch bestaan.

Tijdens De Literaire Loketten zal het gaan over kunst en literatuur, seksualiteit, identiteit en sociaal engagement in emotionele tijden. Onder leiding van Anna Luyten gaat Hertmans in gesprek met de Nederlandse filosofe Stine Jensen. In het begin februari te verschijnen eerste Ons Erfdeel-nummer van 2012 zal een recensie staan van De mobilisatie van Arcadia.

Bart Van Loo

In februari komt Bart Van Loo zijn boek Chanson. Een gezongen geschiedenis van Frankrijk presenteren. Onder het motto “Lang leve het Franse lied” zal Van Loo vertellen over Vanessa Paradis in WO I, over Serge Gainsbourgs versie van de Marseillaise en over een discobal met Claude François. En hij neemt zijn platenkoffer mee. 

Saskia de Coster

In maart leest Saskia de Coster Honderdveertig kilo liefde voor, haar citybook over Skopje. De Coster reisde eind 2011 af naar het Macedonische Skopje in het kader van citybooks, een Europees residentieproject van deBuren.

In Ons Erfdeel 2012/1 zal een uitgebreid artikel staan van Elsbeth Etty over de romans van Saskia de Coster. 

Het Liegend Konijn

In april viert Het Liegend Konijn, het tijdschrift van Jozef Deleu voor “uit het nest geroofde”, nieuwe Nederlandstalige poëzie, zijn tiende verjaardag. De drie laureaten van de Het Liegend Konijn Debuutprijs treden op in het Vlaams Parlement: Ester Naomi Perquin, Ruth Lasters en Lieke Marsman. Hoofdredacteur Jozef Deleu houdt natuurlijk ook het nieuwe nummer boven de doopvont. 

Charleroi

In mei komen journalist en schrijver Pascal Verbeken (Arm Wallonië, Grand Central Belge) en de Nederlandse dichter en Ons Erfdeel-medewerker Erik Lindner vertellen over hun verblijf in Charleroi voor citybooks. Verbeken schreef een verhaal over “le pays noir”. Lindner schreef een reeks gedichten waarin “elektriciteitskabels steken door het trottoir” maar ook “voor even een regenboog boven het kanaal” staat.  

Louis Paul Boon

En in juni staat Louis Paul Boon centraal, de schrijver wiens honderdste verjaardag in 2012 uitgebreid wordt gevierd. Prof. dr.Kris Humbeeck zal vertellen over zijn alomvattende Boonbiografie.

Ook in de huidige Ons Erfdeel-jaargang zal er extra aandacht zijn voor Boon.

Voor het tweede jaar op rij organiseerde Van Dale Uitgevers een aparte verkiezing voor de woorden van jaar in Nederland en Vlaanderen.

Net als vorig jaar (toen was het gedoogregering) heeft Nederland voor een woord gekozen dat rechtstreeks uit de politieke actualiteit is geplukt: tuigdorp. Dat is “een afgelegen locatie die is ingericht als woonoord voor veelplegers”, een “locatie met asowoningen”. Het neologisme weerklonk voor het eerst uit de mond van politicus Geert Wilders.

Vlaanderen verraste vorig jaar enigszins door in een woelig politiek jaar te kiezen voor het geheel apolitieke tentsletje. En hoewel de belspeldel dit jaar haar best deed (ze won in de categorie sport/amusement), sloop in het Vlaamse woord van 2011 toch een beetje politiek. Stoeproken, “roken op de stoep voor een café of restaurant”, is immers het gevolg van het via politieke besluitvorming tot stand gekomen rookverbod in de horeca.

Citroenloopbaan
Het zal wel aan de zichtbaarheid in het straatbeeld van de stoeprokers hebben gelegen dat nochtans veel gehoorde en gelezen woorden als frietrevolutie, obesitasregering en vlinderakkoord zelfs in het politiek tumultueuze 2011 uiteindelijk de duimen moesten leggen.

Maar 2011 was ook economisch tumultueus, en dat lees je in woorden als citroenloopbaan en restbank (Vlaanderen) en crisispapier en buffetbelasting (Nederland). Wel merkwaardig dat deze woorden alleen in de categorie economie opduiken en niet in de algemene ranglijst van Woord van het Jaar. Alleen occupyer haalde daar in Nederland een behoorlijke score.

VRT en standaardtaal
En er is nog meer taalnieuws. Nadat de Vlaamse openbare omroep VRT eind oktober haar jaarlijkse Taaldag had gehouden, ontstond er commotie over een eventuele lossere omgang van de VRT met dialecten en regionale tongvallen. Intussen heeft de omroep ondubbelzinnig bevestigd dat ze de taalnorm in Vlaanderen nog altijd mee wil bepalen.

Uit het persbericht: “Wie de Nederlandse standaardtaal wil verwerven, moet zich kunnen spiegelen aan het taalgebruik bij de VRT. Daarom mag er geen twijfel over bestaan dat de VRT aan al haar medewerkers vraagt om in hun publieke uitingen en contacten correct en verstaanbaar Nederlands te hanteren. De VRT zal de standaardtaal in verschillende registers gebruiken, zonder te verglijden in dialect of tussentaal. In de toekomst zal hier zelfs strenger op worden toegezien. In bepaalde fictieprojecten kan wel van de standaardtaal worden afgeweken. Maar ook hier is het VRT-taalbeleid duidelijk: fictie voor kinderen wordt met bijzondere aandacht voor de standaardtaal gemaakt.”

Jubileumnummer ‘Over Taal’
Je kon op deze blog eerder dit jaar al lezen dat het Vlaamse tijdschrift Over Taal in 2011 zijn vijftigste verjaardag viert, en nu is er ook een jubileumnummer, waarin hoofdzakelijk wordt teruggeblikt op de voorbije vijf decennia. Onder meer via een interview met Ton Fouwels, een Nederlander die al vijftig jaar redacteur is bij Over Taal, al van bij de start dus, toen het blad nog Taalbeheersing in de administratie heette. De man heeft dus veel zien veranderen, in positieve zin: “In de jaren 60 was de kwaliteit van het Nederlands op radio en tv veel slechter dan nu. We zijn er echt op vooruitgegaan. Vlaanderen heeft duidelijk een eigen standaard ontwikkeld.”

Bijdragen zijn er voorts nog van hoofdredacteur Filip Devos en van VRT-taaladviseur Ruud Hendrickx, die de rol van de openbare omroep belicht in de evolutie van de omgang met standaardtaal in Vlaanderen. Hij schrijft onder meer: “De omroep ziet zichzelf niet als een normbepaler, maar als een normverspreider. Hij verbindt er zich toe de standaardtaal zoals die door taalbewuste Vlamingen gesproken wordt als zijn presentatietaal te hanteren.”

Taalpeil

In het jubileumnummer van Over Taal valt natuurlijk regelmatig de naam van de Taalunie. Die heeft onlangs haar jaarlijkse krant Taalpeil gepubliceerd. De editie 2011 is helemaal gewijd aan meertaligheid. Leuk citaat: "Wie meer dan één taal kent, leert zich aanpassen en betrapt zich op nieuwe gedachten. Ook letterlijk, want een taal is een venster naar een nieuwe wereld waar woorden hangen aan begrippen die net even anders zijn, die je op het verkeerde been zetten.” Aldus Louise Fresco, hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam.

Jaaroverzicht ‘Onze Taal’
Tot slot wijzen we in dit taalbericht nog op dat andere taaltijdschrift Onze Taal, dat in het laatste nummer van zijn tachtigste jaargang terugblikt op taaljaar 2011.

Zijn de redactie dit jaar opgevallen: Wordfeud (de digitale variant van het aloude Scrabble-spel), de taalprogramma’s op televisie (zie ook dit blogbericht) en het “Doe ’s normaal man”-opstootje in de Nederlandse Tweede Kamer.

Warempel!, zou Erik van Muiswinkel zeggen.

Op Strip Turnhout Festival wordt morgenavond 10 december de tweede Willy Vandersteenprijs uitgereikt aan de Nederlandse stripauteur Michiel van de Pol. Die verwerkte zijn vreugde om deze erkenning meteen in een plaat die je hierbij afgebeeld ziet. 

Van de Pol krijgt deze prijs, die het beste Nederlandstalige beeldverhaal van 2010-2011 bekroont, voor zijn album Terug naar Johan. Daarin vertelt Van de Pol over zijn jeugdvriendschap met Johan en hoe de puberteit die vriendschap beïnvloedt.  

Schijnbaar nonchalant

In het persbericht prijst de jury “de kwetsbare en humoristische manier waarop Van de Pol herkenbare en persoonlijke situaties neerzet. Met een schijnbaar nonchalante eenvoudige stijl creëert Michiel van de Pol meerdimensionale personages van vlees en bloed.”  

Van de Pol is volgens de jury ook “een mooie vertegenwoordiger van de sterke aanwezigheid van de autobiografische graphic novel in Vlaanderen en Nederland”. Daarnaast prijst ze de man ook “als exponent van een stripgeneratie die koppig en met veel doorzettingsvermogen haar eigen ding blijft doen in financieel weinig stimulerende omstandigheden”. 

Vlaamse strip in het buitenland

De Willy Vandersteenprijs is goed voor 5.000 euro én voor een tentoonstelling over het winnende album in Nederland en Vlaanderen. Hij is een initiatief van het Vlaams-Nederlands huis de Buren in Brussel en van Strip Turnhout en de Stripdagen Haarlem, de bekendste stripfestivals van de Lage Landen, waar de prijs ook afwisselend wordt uitgereikt.  

Dit jaar is het dus de beurt aan Turnhout, waar dit weekend voorts heel wat nieuwe albums worden voorgesteld en waar ook nog debatten plaatsvinden, onder meer over de Vlaamse strip in het buitenland en over internationale samenwerking tussen stripfestivals.  

Schrauwen en Evens opnieuw naar Angoulême

De vorige winnaar van de Willy Vandersteenprijs was Brecht Evens. Van hem is onlangs een nieuw album verschenen, De liefhebbers, dat bijzonder goed onthaald wordt in de strippers en dat ook genomineerd is voor de officiële selectie van ’s werelds belangrijkste stripfestival, dat van Angoulême.  

Naast Evens prijkt ook de Vlaamse tekenaar Olivier Schrauwen op die lijst. Dat was overigens vorig jaar ook al zo, en toen won Evens de prijs voor de durf, zoals je hier kon lezen.