
Rudy Kousbroek is dood. Op Paasochtend overleed hij. Hij was al een hele tijd ernstig ziek. “Voor ik doodga, wil ik eerst nog even met de helft van de mensheid naar bed”, zei hij nog in 1993.
Indië
Kousbroek werd in 1929 geboren op Sumatra en kwam pas in 1946 naar Nederland. Het rook er niet naar Indië, was het eerste dat hij opmerkte. Hij is een van de grootste naoorlogse essayisten, die in een heldere stijl en met het vlammende zwaard van het onafhankelijke denken elk obscurantisme bestreed. Hij geloofde in de waarheid van de wetenschap. Waren de Jappenkampen even erg als de Duitse concentratiekampen? Helemaal niet, zou hij zijn hele leven beweren, en hij had erin gezeten. Een rationalist die prachtig over weemoed, katten en foto’s kon schrijven, zwijgt nu.
Massa en elite
Als kleine hommage: het slot van "Verloren" uit zijn laatste bundel Restjes:
“Dat wat geloof ik werkelijk gevaar loopt ernstig in de verdrukking te raken, zoniet ‘verloren’ te gaan, zijn verworvenheden van de cultuur: muziek, literatuur, kunst, wetenschap. De commercie beroept zich daarbij graag op de legitieme rechten van de 'massacultuur', waarbij verzet daartegen als 'elitair' wordt afgeschilderd. Dat begrip 'elitair' is ontstaan als reactie op de gewoonte van welgestelde minderheden schaarse en waardevolle materiële goederen voor zichzelf te reserveren; als gevolg van ressentiment worden culturele verworvenheden daar ook toe gerekend, en pogingen deze beschikbaar te maken en te behouden voorgesteld als privileges van een kleine en moreel verwerpelijke minderheid; maar de minderheid die deze cultuurgoederen consumeert is niet dezelfde, terwijl er door die consumptie ook niemand tekort wordt gedaan. Het laat zich argumenteren dat het integendeel de 'massa' is die tekort wordt gedaan, maar daar zal ik het nu niet over hebben; waar het om gaat is dat als gevolg van deze misleidende voorstelling van zaken juist de massacultuur is uitgegroeid tot een agressieve, oorverdovende en de rechten van anderen met voeten tredende juggernaut, die niet door de belangen van de meerderheid wordt bestuurd maar door die van de commercie, dat wil zeggen een minderheid die wat er aan waardevols 'verloren' gaat aan zijn laars lapt.”
Kousbroek en Ons Erfdeel
We hebben in al onze publicaties vaak over hem geschreven. Via deze link kunt u het integrale artikel Schaamte, spijt en verlangen - Het Indië van Rudy Kousbroek van Kees Snoek lezen. Dat verscheen in 1999 in Ons Erfdeel.
U hebt nog een recensie te goed van zijn laatste bundel Anathema’s 9 in een volgend nummer van Ons Erfdeel. De eerste bundel verscheen in 1969.