“Wie de nieuwe Vlaamse stadsmusea bezoekt, moet het gevoel op een geheim te stuiten noodzakelijkerwijs ontberen”, schrijft Leen Huet in het jongste nummer van Ons Erfdeel over M in Leuven, STAM in Gent en het Museum aan de Stroom (MAS) in Antwerpen.  

Zeker de opening van het MAS gaat gepaard met een enorme media-aandacht. Maar het gebeurt natuurlijk niet elke dag dat zo’n prestigieus museum zijn deuren opent. De plannen voor deze Antwerpse culturele trekpleister dateren al van 1998 en dertien jaar later is het zover: vandaag begint in Antwerpen een vierdaags openingsfestival en op dinsdag 17 mei wordt het MAS ceremonieel ingewijd met de koning en de koningin, waarna het museum ook echt officieel open is voor het publiek. 

Hieronder lees je nog wat Leen Huet verder over het MAS schrijft in Ons Erfdeel. 

MAS: ambitieus en wijdvertakt

Enkele jaren geleden kreeg ik de gelegenheid uitgebreid kennis te maken met het Volkskundemuseum in Antwerpen. In augustus 2007 zou het museum zijn honderdste verjaardag vieren. Meteen daarna werd het gesloten: van hogerhand was besloten de gebouwen aan de Gildekamerstraat te gelde te maken om de bouw van het MAS, Museum Aan de Stroom te financieren, en de collectie toe te voegen aan het MAS, samen met die van het Nationaal Scheepvaartmuseum en een deel van het Vleeshuis; later kwamen daar, vrij onverwacht, nog die van het Etnografisch Museum bij, plus een deel van de verzameling Paul en Dora Janssen-Arts.

Samen met Jan Grieten had ik de eer de laatste tentoonstelling van het Volkskundemuseum te maken. Het was een prachtige gelegenheid om de verzameling in kaart te brengen en eer te bewijzen aan de stichter van het museum, de Franstalige Antwerpse dichter Max Elskamp. Zowel de voorwerpen als de gedichten straalden een zekere kwetsbaarheid uit. De geschiedenis van Antwerpen heeft het Frans overbodig gemaakt, waardoor een Antwerpse dichter die Antwerpen prachtig bezongen heeft voor veel stadgenoten een onbekende blijft. En Elskamp mag dan een verzamelaar uit de burgerij zijn geweest, hij verzamelde niet om te beleggen. Hij zwierf door de stegen van het Schipperskwartier en door de Kempense gehuchten om vreemde voorwerpen van het dagelijks leven te vinden, fragiele dingen, een uithangbord, een toverspreuk op papier, een paar klompen, enkele haarpijlen, een speelgoedbootje gemaakt uit een notendop. Aan elk van die nederige, onooglijke zaken was een verhaal verbonden. Door het verstrijken van de tijd zijn ze bovendien onvervangbaar geworden.

Intussen verrees het nieuwe MAS op het Eilandje, een fantastische locatie. Het architectenbureau Neutelings Riedijk (een naam die grappig genoeg herinnert aan de Rietdijck, de oude rosse buurt van Antwerpen) ontwierp een bijzonder mooi gebouw. Het nieuwe museum zou oorspronkelijk vertellen over de geschiedenis van de stad. Die context maakte de overname van de oude Antwerpse museumverzamelingen zinvol: samen zouden ze meer kunnen opleveren dan de som van de delen. Die duidelijkheid ging verloren toen de prachtige collecties van het Etnografisch Museum en van Dora Janssen ook een onderkomen in het MAS moesten vinden. Er zijn ongetwijfeld banden aan te wijzen tussen Antwerpen en Noord-Amerikaanse indianenstammen, Inuit en Maya’s en Azteken, maar een grote invloed op het leven in de stad aan de Schelde hebben die bij mijn weten niet gehad. Het valt ook te vrezen dat het MAS door die onverwachte toevloed aan objecten vanaf dag één met plaatsgebrek zal kampen.

“Het MAS is er voor wie nieuwsgierig is naar verleden, heden en toekomst van de stad Antwerpen en de wereld. Het is een museum voor mensen die meer willen weten over de plaats van Antwerpen en van zichzelf in die wereld”, lezen we nu op de website. Ik ben zeker nieuwsgierig naar de toekomst van de wereld, maar ik verwacht het antwoord op mijn vragen daaromtrent niet van één enkel museum. In afwachting van de opening op 17 mei 2011 horen we berichten over een prachtig dakterras, een schitterend restaurant, een goed lopende ticketverkoop. De eerste tijdelijke tentoonstelling zou handelen over “Vijf eeuwen beeldcultuur in Antwerpen”, een ambitieus en wijdvertakt, misschien zelfs vaag thema. Met “MAS in jonge handen” poogt men ook een jong publiek warm te maken voor museumbezoek. Jonge mensen tussen 15 en 25 worden uitgenodigd om medecurator te zijn en ideeën te leveren voor het MAS. Veel meer dan StuBru-achtergrondmuziek in de zalen is er op de website nog niet gesuggereerd. Hoe lofwaardig dit ook is, het zou jammer zijn indien men het trouwe museumpubliek (doorgaans mensen die ouder zijn dan 25) zou veronachtzamen in een poging om een ongeïnteresseerde bevolkingsgroep voor zich te winnen. Wie te hard probeert, is doorgaans niet cool. Maar: we zullen zien hoe het loopt.