Voor het tweede jaar op rij organiseerde Van Dale Uitgevers een aparte verkiezing voor de woorden van jaar in Nederland en Vlaanderen.

Net als vorig jaar (toen was het gedoogregering) heeft Nederland voor een woord gekozen dat rechtstreeks uit de politieke actualiteit is geplukt: tuigdorp. Dat is “een afgelegen locatie die is ingericht als woonoord voor veelplegers”, een “locatie met asowoningen”. Het neologisme weerklonk voor het eerst uit de mond van politicus Geert Wilders.

Vlaanderen verraste vorig jaar enigszins door in een woelig politiek jaar te kiezen voor het geheel apolitieke tentsletje. En hoewel de belspeldel dit jaar haar best deed (ze won in de categorie sport/amusement), sloop in het Vlaamse woord van 2011 toch een beetje politiek. Stoeproken, “roken op de stoep voor een café of restaurant”, is immers het gevolg van het via politieke besluitvorming tot stand gekomen rookverbod in de horeca.

Citroenloopbaan
Het zal wel aan de zichtbaarheid in het straatbeeld van de stoeprokers hebben gelegen dat nochtans veel gehoorde en gelezen woorden als frietrevolutie, obesitasregering en vlinderakkoord zelfs in het politiek tumultueuze 2011 uiteindelijk de duimen moesten leggen.

Maar 2011 was ook economisch tumultueus, en dat lees je in woorden als citroenloopbaan en restbank (Vlaanderen) en crisispapier en buffetbelasting (Nederland). Wel merkwaardig dat deze woorden alleen in de categorie economie opduiken en niet in de algemene ranglijst van Woord van het Jaar. Alleen occupyer haalde daar in Nederland een behoorlijke score.

VRT en standaardtaal
En er is nog meer taalnieuws. Nadat de Vlaamse openbare omroep VRT eind oktober haar jaarlijkse Taaldag had gehouden, ontstond er commotie over een eventuele lossere omgang van de VRT met dialecten en regionale tongvallen. Intussen heeft de omroep ondubbelzinnig bevestigd dat ze de taalnorm in Vlaanderen nog altijd mee wil bepalen.

Uit het persbericht: “Wie de Nederlandse standaardtaal wil verwerven, moet zich kunnen spiegelen aan het taalgebruik bij de VRT. Daarom mag er geen twijfel over bestaan dat de VRT aan al haar medewerkers vraagt om in hun publieke uitingen en contacten correct en verstaanbaar Nederlands te hanteren. De VRT zal de standaardtaal in verschillende registers gebruiken, zonder te verglijden in dialect of tussentaal. In de toekomst zal hier zelfs strenger op worden toegezien. In bepaalde fictieprojecten kan wel van de standaardtaal worden afgeweken. Maar ook hier is het VRT-taalbeleid duidelijk: fictie voor kinderen wordt met bijzondere aandacht voor de standaardtaal gemaakt.”

Jubileumnummer ‘Over Taal’
Je kon op deze blog eerder dit jaar al lezen dat het Vlaamse tijdschrift Over Taal in 2011 zijn vijftigste verjaardag viert, en nu is er ook een jubileumnummer, waarin hoofdzakelijk wordt teruggeblikt op de voorbije vijf decennia. Onder meer via een interview met Ton Fouwels, een Nederlander die al vijftig jaar redacteur is bij Over Taal, al van bij de start dus, toen het blad nog Taalbeheersing in de administratie heette. De man heeft dus veel zien veranderen, in positieve zin: “In de jaren 60 was de kwaliteit van het Nederlands op radio en tv veel slechter dan nu. We zijn er echt op vooruitgegaan. Vlaanderen heeft duidelijk een eigen standaard ontwikkeld.”

Bijdragen zijn er voorts nog van hoofdredacteur Filip Devos en van VRT-taaladviseur Ruud Hendrickx, die de rol van de openbare omroep belicht in de evolutie van de omgang met standaardtaal in Vlaanderen. Hij schrijft onder meer: “De omroep ziet zichzelf niet als een normbepaler, maar als een normverspreider. Hij verbindt er zich toe de standaardtaal zoals die door taalbewuste Vlamingen gesproken wordt als zijn presentatietaal te hanteren.”

Taalpeil

In het jubileumnummer van Over Taal valt natuurlijk regelmatig de naam van de Taalunie. Die heeft onlangs haar jaarlijkse krant Taalpeil gepubliceerd. De editie 2011 is helemaal gewijd aan meertaligheid. Leuk citaat: "Wie meer dan één taal kent, leert zich aanpassen en betrapt zich op nieuwe gedachten. Ook letterlijk, want een taal is een venster naar een nieuwe wereld waar woorden hangen aan begrippen die net even anders zijn, die je op het verkeerde been zetten.” Aldus Louise Fresco, hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam.

Jaaroverzicht ‘Onze Taal’
Tot slot wijzen we in dit taalbericht nog op dat andere taaltijdschrift Onze Taal, dat in het laatste nummer van zijn tachtigste jaargang terugblikt op taaljaar 2011.

Zijn de redactie dit jaar opgevallen: Wordfeud (de digitale variant van het aloude Scrabble-spel), de taalprogramma’s op televisie (zie ook dit blogbericht) en het “Doe ’s normaal man”-opstootje in de Nederlandse Tweede Kamer.

Warempel!, zou Erik van Muiswinkel zeggen.